مصرفگرایی و مسئولیت شهرها؛ از هشدار فرهنگی تا اقدام مؤثر

آنچه که آیت الله سید محمد مهدی حسینی همدانی نماینده ولی فقیه در استان البرز و امام جمعه کرج در آخرین جلسه شورای فرهنگ عمومی استان بیان داشت نکات بسیاری را پیش روی تصمیم گیران مدیریت شهری در کرج و صد البته کشور قرار داده و می دهد.
این سحنان نماینده ولی فقیه در استان که برگرفته از تأکیدات رهبر معظم انقلاب است نشان می دهد که گسترش مصرفگرایی، در بخش عمده ای از تصمیم گیری های مدیریت شهری و شکلدهی رفتارهای اجتماعی بیش از گذشته اهمیت داشته و دارد. مدیریت شهری اگرچه عامل اصلی این پدیده نیست، اما میتواند با سیاستگذاری هوشمندانه بخشی از این آسیب را تعدیل کند.
مصرفگرایی همانطور که آیتالله حسینی همدانی بیان کردهاند، دیگر یک عادت ساده نیست و ریشههای فرهنگی، روانی و حتی هویتی پیدا کرده است. در چنین وضعیتی، نگاه به نقش شهر و مجموعه مدیریت شهری نه از زاویه مقصر دانستن، بلکه از زاویه «تأثیرگذاری» اهمیت دارد. چهره شهر، نوع تبلیغات، فضاهای عمومی و ساختار خدمات شهری میتواند ناخودآگاه شهروندان را به سمت آرامش، سادگی و تعادل ببرد یا در مقابل، میل به مصرف بیشتر را تشدید کند.
مدیریت شهری در چنین شرایطی میتواند با چند اقدام ساده اما مؤثر، کمک کند تا فضای عمومی از هیجان مصرفگرایانه فاصله بگیرد:
۱. مدیریت تبلیغات محیطی
کاهش تبلیغات تحریککننده مصرف و هدایت آنها به سمت پیامهای فرهنگی، خانوادگی و سبک زندگی سالم، بدون فشار و اغراق.
۲. تقویت فضاهای فرهنگی و آرامشبخش شهری
سرویسدهی بهتر به فضاهایی مثل فرهنگسراها، پارکها، پیادهراهها و مراکز خانوادهمحور که جایگزین سالمی برای حضور صرف در مراکز خرید ایجاد میکنند.
۳. حمایت از اقتصاد خرد و کسبوکارهای محلی
ایجاد فرصتهای برابر برای کسبه کوچک تا در رقابت با فضاهای تجاری بزرگ دیده شوند و مردم احساس کنند خریدشان به رونق محله کمک میکند، نه صرفاً مصرفگرایی.
۴. سیاستگذاری متعادل در ساختوساز
کنترل رشد بیرویه مجتمعهای تجاری بزرگ و توجه بیشتر به کاربریهایی که نیازهای واقعی مردم را تأمین میکنند، نه فقط نیازهای نمایشی.
۵. تقویت هویت محلی و فرهنگی
برگزاری رویدادهای شهری کمهزینه، جشنوارههای فرهنگی، پیادهروی خانوادگی و فعالیتهایی که حس تعلق را تقویت کند و جای خالی مصرفزدگی را با تجربه جمعی پر کند.
این اقدامات نه هزینه سنگینی دارد و نه پیچیده است، اما نتیجه آن میتواند شهری آرامتر، متعادلتر و نزدیکتر به همان سبک زندگی باشد که رهبر معظم انقلاب و علما بر آن تأکید دارند؛ شهری که شهروندانش برای «زندگی» در آن حضور دارند، نه برای «مصرف کردن».
زهرا قاسمی



